Kabel saýlamak elektrik dizaýnynda we gurnamasynda möhüm ädimdir. Ýalňyş saýlamak howpsuzlyk howplaryna (meselem, gyzgynlyk ýa-da ýangyn ýaly), naprýaženiýeleriň aşa köp düşmegine, enjamlaryň zaýalanmagyna ýa-da ulgamyň pes netijeliligine getirip biler. Kabel saýlanda göz öňünde tutulmaly esasy faktorlar aşakda görkezilen:
1. Esasy elektrik parametrleri
(1) Geçirijiniň kese-kesiş meýdany:
Tok geçirijilik ukyby: Bu iň möhüm parametrdir. Kabel rugsat berilýän iş temperaturasyndan geçmezden, zynjyryň iň ýokary üznüksiz iş toguny geçirip bilmelidir. Degişli standartlardaky (IEC 60287, NEC, GB/T 16895.15 ýaly) kuwwatlylyk tablisalaryna serediň.
Voltažyň peselmegi: Kabelden geçýän tok woltyň peselmegine sebäp bolýar. Aşa uzynlyk ýa-da kesişmäniň ýeterlik däldigi ýüküň ugrunda pes woltyň döremegine sebäp bolup, enjamyň işlemegine (esasanam motoryň işe girizilmegine) täsir edip biler. Tok çeşmesinden ýüke çenli umumy woltyň peselmegini hasaplaň, onuň rugsat berilýän aralykda bolmagyny üpjün ediň (adatça yşyklandyryş üçin ≤3%, tok üçin ≤5%).
Gysga togtama çydamlylyk ukyby: Kabel gorag enjamy işlemezden öň (termiki zyýalanma bolmazdan) ulgamda mümkin bolan iň ýokary gysga togtama tokuna çydamly bolmalydyr. Uly kesişen meýdanlaryň çydamlylyk ukyby has ýokarydyr.
(2) Nominal wolç:
Kabeliň nominal naprýaženiýesi (meselem, 0.6/1kV, 8.7/15kV) ulgamyň nominal naprýaženiýesinden (meselem, 380V, 10kV) we mümkin bolan iň ýokary iş naprýaženiýesinden pes bolmaly däl. Ulgamyň naprýaženiýesiniň üýtgemelerini we artykmaç naprýaženiýe şertlerini göz öňünde tutuň.
(3) Geçiriji materialy:
Mis: Ýokary geçirijilik (~58 MS/m), güýçli tok geçiriş ukyby, gowy mehaniki berklik, ajaýyp korroziýa garşylyk, birleşmeleri dolandyrmak aňsat, bahasy ýokary. Iň köp ulanylýar.
Alýumin: Pes geçirijilik (~35 MS/m), şol bir kuwwatlylyga ýetmek üçin has uly kesişik gerek, ýeňil agram, arzan baha, ýöne has pes mehaniki berklik, oksidlenmäge meýilli, birleşmeler üçin ýörite gurallar we antioksidant birleşme gerek. Köplenç uly kesişikli howa liniýalary ýa-da belli bir ulanylyşlar üçin ulanylýar.
2. Gurnamak gurşawy we şertleri
(1) Gurnama usuly:
Howada: Kabel tabaklary, basgançaklar, kanallar, geçirijiler, diwarlaryň boýuna oturdylan ýüz we ş.m. Dürli ýylylyk ýaýratma şertleri kuwwatlylyga täsir edýär (dykyz gurnamalar üçin azaldylma gerek).
Ýerasty: Göni gömülen ýa-da kanal arkaly. Topragyň termal garşylygyny, gömülen çuňlugyny, beýleki ýylylyk çeşmelerine (meselem, bug turbalaryna) golaýlygyny göz öňünde tutuň. Topragyň çyglylygy we poslama güýji örtük saýlamagyna täsir edýär.
Suwasty: Ýörite suw geçirmeýän gurluşlary (meselem, gurşun örtügi, suwuň öňüni alýan gatlak) we mehaniki goragy talap edýär.
Ýörite gurnama: Dik ýollar (öz agramyny göz öňünde tutuň), kabel hendekleri/tunelleri we ş.m.
(2) Daşky gurşawyň temperaturasy:
Daşky gurşawyň temperaturasy kabeliň ýylylyk ýaýramagyna gönüden-göni täsir edýär. Standart kuwwatlylyk tablisalary salgylanma temperaturalaryna esaslanýar (meselem, howada 30°C, toprakda 20°C). Eger hakyky temperatura salgylanmadan geçse, kuwwatlylyk düzedilmeli (azaldylmaly). Ýokary temperaturaly gurşawlarda (meselem, gazan otaglary, tropiki howa şertleri) aýratyn üns beriň.
(3) Beýleki kabellere ýakynlyk:
Gyň kabel gurnamalary özara gyzdyrma we temperatura ýokarlanmagyna sebäp bolýar. Parallel gurnalan birnäçe kabel (esasanam aralyksyz ýa-da bir turbada) sanyna, ýerleşişine (degişýän / degmeýän) esaslanyp, olaryň bahasyny peseltmeli.
(4) Mehaniki dartgynlyk:
Dartgynlyk ýüki: Dik gurnamalar ýa-da uzak çekiş aralyklary üçin kabeliň öz agramyny we çekiş dartgynlylygyny göz öňünde tutuň; ýeterlik derejede dartgynlyk güýji bolan kabelleri saýlaň (meselem, polat simli sowutly).
Basyş/Zarba: Göni gömülen kabeller ýerüsti ulag ýüklerine we gazuw-agtaryş töwekgelçiliklerine çydamly bolmalydyr; tagta oturdylan kabeller gysylyp bilner. Bronlama (polat lenta, polat sim) güýçli mehaniki goragy üpjün edýär.
Egilme radiusy: Gurnama we öwürme wagtynda, izolýasiýa we örtüge zyýan ýetmezligi üçin kabeliň egilme radiusy rugsat berilýän iň az möçberden kiçi bolmaly däl.
(5) Daşky gurşaw üçin howplar:
Himiki korroziýa: Himiki zawodlar, hapa suw zawodlary, kenarýaka duz dumanly ýerleri korroziýa garşy örtükleri (meselem, PVX, LSZH, PE) we/ýa-da daşky gatlaklary talap edýär. Metall däl sowutlama (meselem, aýna süýümi) gerek bolup biler.
Nebit hapalanmagy: Nebit ammarlary, maşyn işleme ussahanalary ýag çydamly örtükleri (meselem, ýörite PVC, CPE, CSP) talap edýär.
UB şöhlelenmesi: Daşarda açyk kabeller üçin UB şöhlelerine çydamly örtükler (meselem, gara PE, ýörite PVC) gerek.
Kemirgenler/Termitler: Käbir sebitler kemirgenlerden/termitlerden goranýan kabelleri (repelentler bilen örtülen örtükler, berk örtükler, metal sowutlar) talap edýär.
Çyglylyk/Suwuň aşagynda galmak: Çygly ýa-da suwuň aşagynda galýan gurşawlar üçin gowy çyglylyk/suwuň öňüni alýan gurluşlar (meselem, radial suwuň öňüni alýan, metal örtük) gerek.
Partlaýjy atmosfera: Howply ýerleriň partlamaga garşy talaplaryna laýyk gelmelidir (meselem, ot çydamly, LSZH, mineral izolýasiýaly kabeller).
3. Kabel gurluşy we material saýlamagy
(1) Izolaýsiýa materiallary:
Çarpaz baglanyşykly polietilen (XLPE): Ajaýyp ýokary temperatura öndürijiligi (90°C), ýokary ampasiýentlik, gowy dielektrik häsiýetler, himiki garşylyk, gowy mehaniki berklik. Orta/pes woltly elektrik kabelleri üçin giňden ulanylýar. Ilkinji saýlaw.
Poliwinilhlorid (PVH): Arzan baha, kämil proses, gowy ot çydamlylygy, pes iş temperaturasy (70°C), pes temperaturada döwülýär, ýananda zäherli galogen gazlaryny we dykyz tüssäni bölüp çykarýar. Häzir hem giňden ulanylýar, ýöne barha çäklendirilýär.
Etilen Propilen Rezin (EPR): Gowy çeýelik, howa şertlerine, ozon şertlerine, himiki maddalara garşylyk, ýokary iş temperaturasy (90°C), göçme enjamlar, deňiz, magdan kabelleri üçin ulanylýar. Bahasy ýokary.
Beýlekiler: Ýörite ulanylyşlar üçin silikon kauçuk (>180°C), mineral izolýasiýaly (MI – magniý oksidi izolýasiýaly mis geçiriji, ajaýyp ýangyn geçiriş ukyby).
(2) Gapynyň materiallary:
PVX: Gowy mehaniki gorag, ot çydamly, arzan, giňden ulanylýar. Ýananda galogen, zäherli tüssäni öz içine alýar.
PE: Çyglylyga we himiki maddalara ajaýyp garşylyk, göni gömülen kabel daşky örtükleri üçin umumydyr. Ýangynyň öňüni alyş ukyby pes.
Pes tüssäli nol galogen (LSZH / LS0H / LSF): Az tüssä çykarýar, zäherli däl (galogen kislotasy gazlary ýok), ýananda ýokary ýagtylyk geçirijiligi. Umumy ýerlerde (metro, söwda merkezleri, hassahanalar, beýik jaýlar) hökmanydyr.
Otdan dyndyryjy poliolefin: Otdan dyndyryjynyň belli bir talaplaryna laýyk gelýär.
Saýlamak daşky gurşawyň garşylygyny (ýag, howa, UB şöhleleri) we mehaniki gorag zerurlyklaryny göz öňünde tutmaly.
(3) Gorag gatlaklary:
Geçirijiniň goragy: Orta/ýokary woltly (>3.6/6kV) kabeller üçin zerurdyr, geçirijiniň ýüzündäki elektrik meýdanyny deňleşdirýär.
Izolýasiýa Galkany: Orta/ýokary woltly kabeller üçin zerurdyr, meýdanyň doly gözegçiligi üçin geçiriji galkany bilen işleýär.
Metall Galkan/Sowut: EMC (päsgelçilige garşy / zyýanly gazlary azaldýar) we/ýa-da gysga döwülme ýoluny (topraklanmaly) we mehaniki goragy üpjün edýär. Umumy görnüşleri: mis lenta, mis sim örülen (gorag + gysga döwülme ýoly), polat lenta sowuty (mehaniki gorag), polat sim sowuty (çekiş + mehaniki gorag), alýumin örtük (gorag + radial suw blokirleýji + mehaniki gorag).
(4) Bronlama görnüşleri:
Polad simli sowutly (SWA): Göni jaýlamak ýa-da mehaniki gorag zerurlyklary üçin ajaýyp basyş we umumy dartgynlyk goragy.
Galwanizirlenen simli sowutly (GWA): Dik ýollar, uly aralyklar, suwasty gurnamalar üçin ýokary dartgynlylyk güýji.
Metall däl sowut: Aýna süýümli lenta, ýörite talaplar üçin magnit däl, ýeňil, korroziýa garşy durnukly bolmak bilen birlikde mehaniki berkligi üpjün edýär.
4. Howpsuzlyk we kadalaşdyryjy talaplar
(1) Otdan saklanmak ukyby:
Ýangyn howpuna we ewakuasiýa zerurlyklaryna esaslanyp, degişli ot çydamly standartlara laýyk gelýän kabelleri saýlaň (meselem, ýeke/toplu ot çydamlylygy üçin IEC 60332-1/3, ot çydamlylygy üçin BS 6387 CWZ, GB/T 19666). Umumy we gaçmak kyn bolan ýerlerde LSZH ot çydamly kabeller ulanylmaly.
(2) Ot garşylygy:
Ýangyn wagtynda energiýa bilen üpjün edilmeli möhüm zynjyrlar üçin (ýangyn nasoslary, tüsse wentylýatorlary, adatdan daşary yşyklandyryş, signalizasiýa) standartlara laýyk synagdan geçirilen (meselem, BS 6387, IEC 60331, GB/T 19216) ot çydamly kabelleri (meselem, MI kabelleri, slýuda bilen örtülen organiki izolýasiýa edilen gurluşlar) ulanyň.
(3) Galogensiz we az tüssülenýän:
Howpsuzlyk we enjamlary goramak boýunça ýokary talaplar bolan ýerlerde (ulag merkezleri, maglumat merkezleri, hassahanalar, uly jemgyýetçilik jaýlary) hökmanydyr.
(4) Standartlara we güwänamalara laýyklyk:
Kabeller taslama geçirilýän ýerde hökmany standartlara we güwänamalara laýyk gelmelidir (meselem, Hytaýda CCC, ÝB-de CE, Beýik Britaniýada BS, ABŞ-da UL).
5. Ykdysadyýet we ýaşaýyş döwrüniň bahasy
Ilkinji maýa goýum bahasy: Kabel we aksessuarlaryň (birleşmeler, uçlar) bahasy.
Gurnamagyň bahasy: Kabeliň ölçegine, agramyna, çeýeligine we gurnamagyň aňsatlygyna baglylykda üýtgeýär.
Işleýiş ýitgileriniň bahasy: Geçirijiniň garşylygy I²R ýitgilerine sebäp bolýar. Has uly geçirijiler başda has gymmat düşýär, ýöne uzak möhletli ýitgileri azaldýar.
Hyzmat etmek üçin çykdajylar: Ygtybarly, berk kabelleriň hyzmat etmek üçin çykdajylary az.
Hyzmat möhleti: Ýokary hilli kabeller degişli şertlerde 30+ ýyllap hyzmat edip biler. Diňe başlangyç bahasyna esaslanyp, pes tehniki ýa-da pes hilli kabelleri saýlamazlyk üçin hemmetaraplaýyn seljeriň.
6. Başga göz öňünde tutulýan zatlar
Faza Yzygiderliligi we Belgilemesi: Köp ýadroly kabeller ýa-da faza bölünen gurnamalar üçin, faza yzygiderliliginiň we reňk kodlamasynyň dogrydygyna göz ýetiriň (ýerli standartlara laýyklykda).
Topraklama we deňpotensial baglanyşyk: Howpsuzlyk we gorag işiniň netijeliligi üçin metal galkanlar we sowutlar ygtybarly topraklanmaly (köplenç iki ujundan hem).
Ätiýaçlyk marjasy: Geljekde ýüküň artmagynyň ýa-da marşrut üýtgeşmeleriniň mümkindigini göz öňünde tutuň, kesişigi artdyryň ýa-da gerek bolsa, ätiýaçlyk zynjyrlary ätiýaçlaň.
Gabat gelmek: Kabel aksesuarlary (tirsekler, birikmeler, uçlar) kabeliň görnüşine, naprýaženiýesine we geçirijiniň ölçegine laýyk gelmelidir.
Üpjün edijiniň hünär derejesi we hili: Durnukly hili bolan abraýly önüm öndürijileri saýlaň.
Iň gowy öndürijilik we ygtybarlylyk üçin, dogry kabeli saýlamak ýokary hilli materiallary saýlamak bilen baglanyşyklydyr. "ONE WORLD"-da biz dürli spesifikasiýalara we standartlara laýyk gelýän, howpsuz we netijeli kabel dizaýnyny we gurnamasyny goldaýan, izolýasiýa birleşmelerini, örtük materiallaryny, lentalary, doldurgyçlary we ýüpleri öz içine alýan sim we kabel çig mallarynyň giň toplumyny hödürleýäris.
Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 15-nji awgusty