Häzirki zaman elektrik ulgamlarynda ýokary woltly kabeller möhüm rol oýnaýar. Şäherlerdäki ýerasty elektrik ulgamlaryndan başlap, daglaryň we derýalaryň üsti bilen uzak aralyklara elektrik geçirijilerine çenli ýokary woltly kabeller elektrik energiýasynyň netijeli, durnukly we howpsuz geçirilmegini üpjün edýär. Bu makalada ýokary woltly kabeller bilen baglanyşykly dürli tehnologiýalar, şol sanda olaryň gurluşy, klassifikasiýa, önümçilik prosesi, iş aýratynlyklary, gurnama we tehniki hyzmat çuňňur öwreniler.
1. Ýokary woltly kabelleriň esasy gurluşy
Ýokary woltly kabeller, esasan, geçirijilerden, izolýasiýa gatlaklaryndan, ekran gatlaklaryndan we gorag gatlaklaryndan ybarat.
Geçiriji tok geçirijilik kanaly bolup, adatça misden ýa-da alýuminden ýasalýar. Mis gowy geçirijilige we süňňüllülige eýedir, alýuminiý bolsa bahasy boýunça deňeşdirme boýunça arzan we agramy ýeňil. Bu geçirijiler, adatça, çeýeligi ýokarlandyrmak üçin köp simli burulmuş simler görnüşinde bolýar.
Izolaýsiýa gatlagy ýokary woltly kabeliň esasy bölegi bolup, ol toguň syzmagynyň öňüni almakda we geçirijini daşarky dünýäden izolýasiýa etmekde rol oýnaýar. Umumy izolýasiýa materiallaryna özara baglanyşykly polietilen (XLPE), ýagly kagyz we ş.m. girýär. XLPE ajaýyp elektrik häsiýetlerine, ýylylyga garşylyga we mehaniki berklige eýedir we häzirki zaman ýokary woltly kabellerde giňden ulanylýar.
Gorag gatlagy içki we daşky gorag gatlaklaryna bölünýär. Içki gorag elektrik meýdanyny birmeňzeş etmek we ýerli boşadyşyň izolýasiýa gatlagyna zyýan ýetirmeginiň öňüni almak üçin ulanylýar; daşky gorag kabeldäki daşarky elektromagnit meýdanynyň päsgelçiligini azaldyp biler, şeýle hem kabeliň daşarky dünýä elektromagnit täsiriniň öňüni alyp biler.
Gorag gatlagy, esasan, kabeli mehaniki zeperlenme, himiki poslama we suwuň siňmegi ýaly daşarky faktorlaryň zyýanyndan goraýar. Ol adatça metal sowutdan we daşky örtükden ybarat. Metal sowut mehaniki berkligi üpjün edip bilýär, daşky örtük bolsa suw geçirmeýän we poslama garşy funksiýalara eýedir.
2. Ýokary woltly kabelleriň klassifikasiýa
Wolt derejesine görä, ýokary woltly kabeller orta woltly kabellere (umuman 3-35kV), ýokary woltly kabellere (35-110kV), örän ýokary woltly kabellere (110-500kV) we örän ýokary woltly kabellere (500kV-dan ýokary) bölünip bilner. Dürli woltly kabeller gurluş dizaýny, izolýasiýa talaplary we ş.m. boýunça tapawutlanýar.
Izolýasiýa materiallary nukdaýnazaryndan, ýokarda agzalan XLPE kabellerinden we ýagly kagyz kabellerinden başga-da, etilen-propilen kauçuk kabeller hem bar. Ýagly kagyz kabelleriniň uzak taryhy bar, ýöne olaryň ýokary tehniki hyzmat çykdajylary we beýleki sebäpler sebäpli olar kem-kemden XLPE kabelleri bilen çalşyryldy. Etilen propilen kauçuk kabeli gowy çeýelige we howa şertlerine çydamlylyga eýedir we käbir ýörite ýagdaýlar üçin amatlydyr.
3. Ýokary woltly kabeliň önümçilik prosesi
Ýokary woltly kabelleriň öndürilmegi çylşyrymly we inçe prosesdir.
Geçirijileriň önümçiligi ilki bilen mis ýa-da alýumin çig mallarynyň uzaldylmagyny, burulmagyny we geçirijiniň ölçeg takyklygyny we mehaniki häsiýetlerini üpjün etmek üçin beýleki prosesleri talap edýär. Burulma prosesinde geçirijiniň geçirijiligini ýokarlandyrmak üçin geçirijileriň sapaklary ýakyn ýerleşdirilmelidir.
Izolaýsiýa gatlagynyň ekstruziýasy esasy ädimleriň biridir. XLPE izolýasiýa gatlagy üçin XLPE materialy ýokary temperaturada ekstruziýa edilýär we geçirijiniň üstüne deň derejede saralýar. Ekstruziýa prosesinde izolýasiýa gatlagynyň hilini we galyňlygynyň deňligini üpjün etmek üçin temperatura, basyş we ekstruziýa tizligi ýaly parametrler berk gözegçilikde saklanmalydyr.
Gorag gatlagy adatça metal sim bilen örmek ýa-da metal lenta bilen örtmek arkaly ýasalýar. Içki we daşky goraglaryň önümçilik prosesleri biraz tapawutlanýar, ýöne ikisi hem gorag gatlagynyň bitewüligini we gowy elektrik birikmesini üpjün etmeli.
Ahyrsoňy, gorag gatlagynyň öndürilişi metal sowuty goýmak we daşky örtügiň çykarylmagyny öz içine alýar. Metal sowut kabele berk oturmaly we daşky örtügiň çykarylyşy köpürjikler we ýaryklar ýaly kemçilikler bolmazdan ýumşak görnüşi üpjün etmeli.
4. Ýokary woltly kabelleriň iş häsiýetnamalary
Elektrik öndürijiligi babatda ýokary woltly kabelleriň ýokary izolýasiýa garşylygy, pes dielektrik ýitgisi we gowy woltly garşylygy bolmaly. Ýokary izolýasiýa garşylygy toguň syzmagynyň öňüni netijeli alyp biler, pes dielektrik ýitgisi geçirijilik wagtynda elektrik energiýasynyň ýitgisini azaldýar we gowy woltly garşylyk kabeliň ýokary woltly gurşawda howpsuz işlemegini üpjün edýär.
Mehaniki häsiýetler babatda kabel ýeterlik derejede dartgynlyk güýjüne, egilme radiusyna we zarba garşylygyna eýe bolmaly. Gurnama we işleme wagtynda kabel dartylmaga, egilmege we daşarky güýç täsirine sezewar bolup biler. Eger mehaniki häsiýetler ýeterlik bolmasa, kabeliň zeper ýetmegine sebäp bolmak aňsat.
Termal iş görkezijileri hem möhüm tarapdyr. Kabel, esasanam ýokary ýük astynda işleýän wagtynda, iş wagtynda ýylylyk öndürýär. Şonuň üçin kabeliň gowy ýylylyga çydamlylygy bolmaly we izolýasiýanyň könelmegi ýaly kynçylyklar bolmazdan belli bir temperatura aralygynda kadaly işläp bilmeli. XLPE kabeli deňeşdirme boýunça gowy ýylylyga çydamlylyga eýedir we ýokary temperaturada uzak wagtlap işläp bilýär.
5. Ýokary woltly kabelleriň gurnalmagy we tehniki hyzmaty
Gurnama babatda, ilki bilen kabel çekiş ýolunyň dogry we howpsuz bolmagyny üpjün etmek üçin ýoly meýilleşdirmek gerek. Gurnama prosesinde kabeliň aşa köp dartylmagyndan, egilmeginden we ekstruziya edilmeginden gaça durmak üçin üns berilmelidir. Uzak aralyklara kabel çekiş üçin, adatça, gurluşyk işlerine kömek etmek üçin kabel konweýerleri ýaly enjamlar ulanylýar.
Kabel birleşmeleriniň önümçiligi gurnama prosesinde möhüm halka bolup durýar. Birleşmäniň hili kabeliň işleýiş ygtybarlylygyna gönüden-göni täsir edýär. Birleşmeler ýasalanda, kabel soyulmaly, arassalanmaly, birikdirilmeli we izolýasiýa edilmeli. Birleşmäniň elektrik we mehaniki häsiýetleriniň talaplara laýyk gelmegini üpjün etmek üçin her bir ädim prosesiň talaplaryna berk laýyklykda ýerine ýetirilmelidir.
Ýokary woltly kabelleriň uzak möhletli durnukly işlemegi üçin tehniki hyzmat işleri möhümdir. Yzygiderli barlaglar kabeliň daşky görnüşiniň zaýalanandygyny ýa-da örtüginiň zaýalanandygyny derrew anyklap biler. Şol bir wagtyň özünde, käbir synag enjamlary kabeliň izolýasiýa işini we bölekleýin boşalmagyny barlamak üçin hem ulanylyp bilner. Eger meseleler ýüze çyksa, olar wagtynda abatlanmaly ýa-da çalşyrylmaly.
6. Ýokary woltly kabelleriň näsazlygy we anyklanmagy
Ýokary woltly kabelleriň umumy näsazlyklary izolýasiýanyň döwülmegini, geçirijiniň aýrylmagyny we birleşmesiniň döwülmegini öz içine alýar. Izolýasiýanyň döwülmegine izolýasiýanyň könelmegi, bölekleýin boşalma ýa-da daşarky artykmaç naprýaženiýe sebäp bolup biler. Geçirijiniň aýrylmagy, adatça, mehaniki daşarky güýç ýa-da uzak möhletli artykmaç ýüklenme sebäpli ýüze çykýar. Birleşmesiniň döwülmegine birleşme önümçiliginiň ýaramaz prosesi ýa-da iş wagtynda güýçli gyzma sebäp bolup biler.
Bu näsazlyklary ýüze çykarmak üçin köp sanly anyklaýyş usullary bar. Bölekleýin boşalmalary anyklamak giňden ulanylýan usuldyr. Kabelde bölekleýin boşalma sebäpli döredilen signaly anyklamak arkaly kabeliň içinde izolýasiýa kemçilikleriniň bardygyny ýa-da ýokdugyny anyklap bolýar. Çydamlylyk naprýaženiýe synagy kabeliň çydamlylyk naprýaženiýe kuwwatyny anyklap we mümkin bolan izolýasiýa meselelerini tapyp bilýär. Mundan başga-da, infragyzyl termal suratlandyryş tehnologiýasy kabeliň ýüzünde temperatura paýlanyşyny anyklap, kabelde ýerli gyzgynlyk ýaly meseleleriň bardygyny ýa-da ýokdugyny anyklap bilýär.
7. Elektrik ulgamlarynda ýokary woltly kabelleriň ulanylyşy we ösüş tendensiýasy
Energetika ulgamlarynda ýokary woltly kabeller şäher elektrik ulgamyny özgertmekde, uly elektrik stansiýalarynyň çykyş liniýalarynda, suwasty kabel geçirijilerinde we beýleki ugurlarda giňden ulanylýar. Şäher elektrik ulgamlarynda meýdanyň çäkli bolmagy sebäpli ýerasty kabelleri ulanmak meýdany tygşytlap we şäheriň gözelligini gowulandyryp biler. Uly elektrik stansiýalarynyň çykyş liniýalary uzakdaky kiçi stansiýalara elektrik energiýasyny ibermek üçin ýokary woltly kabelleri ulanmagy talap edýär. Suwasty kabel geçirijileri deňiz arkaly elektrik geçirijiligini amala aşyryp we adalar we kenarýaka sebitleri üçin durnukly elektrik üpjünçiligini üpjün edip biler.
Energetika tehnologiýasynyň üznüksiz ösmegi bilen, ýokary woltly kabeller hem käbir ösüş meýillerini görkezdi. Olaryň biri ýokary woltly kabelleriň ylmy-barlag işleri, işlenip düzülmegi we ulanylmagydyr. Uzak aralyklara elektrik geçirijiligine bolan islegiň artmagy bilen, örän ýokary woltly kabelleriň işlenip düzülmegi esasy üns merkezinde bolar. Ikinjisi bolsa, kabelleriň aň-paýhasydyr. Sensorlary we beýleki enjamlary kabele goşmak arkaly, kabeliň iş ýagdaýyny real wagt režiminde gözegçilik etmek we näsazlyk barada duýduryş bermek mümkin, şonuň bilen kabeliň iş ygtybarlylygyny ýokarlandyrmak mümkin. Üçünjisi bolsa, ekologiýa taýdan arassa kabelleriň işlenip düzülmegidir. Adamlaryň daşky gurşawy goramak islegleri artdygyça, az hapalanýan, gaýtadan işlenip bilýän kabel materiallarynyň ylmy-barlag işleri we işlenip düzülmegi geljekki ösüş ugry bolar.
Ýerleşdirilen wagty: 2024-nji ýylyň 24-nji sentýabry